Toezicht kan veel en veel beter

Veilig werken is van levensbelang. Vooral als je met elektriciteit werkt. Voor een veilige werkomgeving voor elke werknemer is structureel toezicht van wezenlijk belang. Toch schort het daar vaak aan. ‘Het toezicht houden op een veilige werkomgeving kan veel en veel beter!’

Iedere werknemer heeft recht op een veilige werkplek. Zeker ook als je met elektriciteit werkt. Elektriciteit kan als het mis gaat al snel brand en explosies veroorzaken. Dit kan vaak zware verwondingen - of nog erger - tot gevolg hebben. In 2004 waren er volgens TNO en Consument en Veiligheid ongeveer 85.000 arbeidsongevallen die tot verzuim leidden. Daarvan hadden er 83 een dodelijke afloop. Bij 3.200 ongevallen moest de werknemer in het ziekenhuis worden opgenomen.

Arboverplichting
Volgens de Arbowet is iedere werkgever verplicht zijn werknemers een veilige werkomgeving te bieden. Dit houdt echter niet in dat de verantwoordelijkheid voor de volle 100% bij de werkgever ligt. De werkgever en de werknemer zijn beide verantwoordelijk voor de veiligheid tijdens het werk, stelt de Arbo-wet. ‘De werkgever zorgt voor de middelen om een veilige werkplek te creëren, maar de werknemer moet deze veiligheidsmiddelen wel gebruiken,’ legt Richard Groenewegen, auteur van diverse uitgaven op het gebied van de NEN-normen en elektrotechniek, uit. Behalve auteur is hij lid van de normcommissie NEN 3140 en directeur van technisch opleidingenbedrijf Ambitech. ‘Goed, structureel toezicht is dan ook erg belangrijk, maar wordt te weinig toegepast in de praktijk.
Er gebeuren nog teveel ongelukken, er wordt nog te vaak onveilig gewerkt en we laten dat gewoon gebeuren. Mensen krijgen er de ruimte voor, omdat er nauwelijks goed toezicht wordt gehouden. Sterker nog, soms leidt een onveilige werkwijze zelfs tot een compliment, omdat een klusje is geklaard zonder uitschakeling of met tijdwinst. Dat wordt duidelijk anders als het misgaat.’

Deming-cirkel
Om een veilige werkplek te kunnen bieden, moeten om te beginnen de gevaarlijke (werk)situaties in kaart worden gebracht. Daarna volgt het opstellen van een plan om deze gevaren voor de werknemer te
verminderen. Groenewegen: ‘Je kunt als werkgever gebruik maken van de zogenaamde Deming-cirkel. Dit is een eenvoudige manier om te zien of je de maatregelen beheerst, niet zozeer een manier om te vertellen hoe het moet. De cirkel doorloopt de stappen Plan-Do-Check-Act.’

De eerste stap van de cirkel is ‘Plan’ Daarbij bepaal je de veiligheidsmaatregelen en de bijbehorende procedures. Vervolgens worden de werknemers geïnstrueerd en aangewezen tijdens stap 2, ‘Do’: hoe moeten zij te werk gaan om de situatie zo veilig mogelijk te maken? Bij ‘Check’ (stap 3) wordt er toezicht gehouden op de werknemers en bij ‘Act’ (stap 4) worden de resultaten van het toezicht geëvalueerd. ‘In de praktijk blijkt dat in de meeste gevallen alleen de eerste twee stappen worden uitgevoerd,’ zegt Groenewegen. ‘Bij stap 3 gaat het mis. Het
toezicht is minimaal en er wordt niet teruggekoppeld naar de Deming-cirkel. Op deze manier heb je eigenlijk stap 1 en 2 voor niets gedaan.’

Structuur
Dat veel werkgevers geen of nauwelijks toezicht houden, is volgens Groenewegen te wijten aan het idee dat de medewerker ook heel verantwoordelijk is. De werkgever is echter wel degelijk verplicht het toezicht uit te oefenen. Natuurlijk is het lastig om in de praktijk iedere werknemer continu te controleren. ‘Dat is ook niet nodig,’ vindt Groenewegen. ‘Je kunt niet achter iedere vent een agent aan sturen. Dat is ook helemaal niet de bedoeling. Het is belangrijk om een goede structuur te bedenken voor het houden van toezicht, zodat de controle bijna geen tijd in beslag hoeft te nemen.’
Om een goede structuur te bedenken, is het handig om te weten waarom iemand zich niet aan de veiligheidsregels houdt. Wat drijft mensen ertoe, zich niet aan de regels te houden? Groenewegen: ‘Ik ben van mening dat er altijd een reden is dat mensen afwijken van veiligheidsregels. Geef een werknemer dus niet meteen op zijn kop, maar probeer de reden te achterhalen waarom hij afwijkt van de wettelijke procedure. Soms zul je
erachter komen dat veilig werken op de verplichte manier misschien wel helemaal niet mogelijk is. Het kan ook zijn dat de hulpmiddelen niet passen of zelfs ontbreken. Of de regels zijn gewoon onbekend.’

Wanneer de achterliggende redenen zijn achterhaald, hoeft een structureel toezicht niet moeilijk te zijn. ‘Het is de kunst om de werkwijze zó te veranderen dat de makkelijkste werkwijze automatisch de goede, veilige manier van werken is. Als je dat voor elkaar hebt, is toezicht houden niet moeilijk. Je bepaalt wie, wat en wanneer je wilt controleren, maakt er ruimte voor in de planning, en dan neemt toezicht houden nauwelijks tijd in beslag.’

Realiteit
Het lijkt een fluitje van een cent, maar in de praktijk gaat het regelmatig mis. In de meeste gevallen worden ongelukken ten gevolge van een onveilige werkplek afgehandeld door de Arbeidsinspectie. Wanneer de Arbeidsinspectie denkt dat een ongeluk te serieus is om met een boete af te doen, buigt de rechter zich over de kwestie. ‘In bijna alle gevallen is onvoldoende toezicht één van de beboete overtredingen,’ weet Groenewegen. ‘Vaak is een ongeluk gevoelsmatig de schuld van een werknemer, omdat deze zich niet aan de bekende procedures heeft gehouden.
Juridisch gezien is de werkgever de schuldige, vanwege het feit dat iedere werkgever ervoor moet zorgen dat zijn personeel zich aan de regels houdt. Alleen wanneer je als werkgever kunt bewijzen dat jij je aan alle regels hebt gehouden, mag de werknemer voor de boete opdraaien. Vaak lukt het de werkgever niet om dit te bewijzen, omdat het toezicht ontbreekt. En dat ontbreken van toezicht is een probleem.’

Wet- en regelgeving
Iedere werkgever is wettelijk verplicht zijn werknemers een veilige werkomgeving te bieden. In de Arbo-wet staat bijvoorbeeld dat de werkgever ervoor zorgt dat werknemers ‘doeltreffend worden ingelicht over de te verrichten werkzaamheden en de daaraan verbonden risico’s’ (art. 8 lid 1). En verder: ‘De werkgever ziet toe op de naleving van de instructies en voorschriften gericht op het voorkomen of beperken van de in het eerste lid genoemde risico’s alsmede het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen’ (art. 8 lid 4). Niet alleen de Arbo-wet houdt zich bezig met veilig werken. Ook de NEN 3140 schrijft voor dat er voldoende toezicht moet zijn op de naleving van veiligheidsvoorschriften (bep. 4.2). Verder wordt toezicht houden door middel van werkplekinspecties beschreven in de Veiligheids Checklist Aannemers (VCA 8.1). Door een
strenge regelgeving op het gebied van veilig werken hoopt de overheid het aantal bedrijfsongevallen terug te dringen.

Uniek aanbod voor lezers van Service Magazine
MELD U NU AAN VOOR EEN TWEEJARIG
ABONNEMENT OP DE NEN 3140 EN ONTVANG
HET HOOFDWERK GRATIS!

Wilt u betrouwbare informatie ook gemakkelijk en overzichtelijk bij de hand hebben? Maak dan gebruik van onze speciale en unieke lezersaanbieding voor Service Magazine. Indien u een tweejarig abonnement op de NEN 3140 neemt, ontvangt u het complete hoofdwerk gratis. Normaliter betaalt u Euro c 72,90 (!). Door het abonnement blijft u twee jaar up-to-date door de aanvullingen die u tot drie maal per jaar ontvangt. Voor deze aanvullingen betaalt u c 0,33 per pagina. Vul uw aanvraag in op www.servicemagazine.nl/lezersaanbieding